NGƯỜI LỚN NÓI CÀN (?)
Trong suy nghĩ của cậu bé năm tuổi như Tuấn, cha mẹ thật vô lý khi trẻ con phạm lỗi liền bị mắng, bị đánh, nhưng người lớn lại khác. Buổi tối, Tuấn phải tuân theo giờ đi ngủ là 9g30. Đến đúng giờ đó, dù Tuấn đang hào hứng xem một bộ phim hoạt hình ưa thích, mẹ cậu cũng chuyển qua kênh khác với mệnh lệnh ngắn gọn: “Hết giờ xem ti vi, đi ngủ!”.
Tuấn ngân ngấn nước mắt vì uất ức, nằm nhìn mẹ. Mẹ Tuấn vẫn thản nhiên xem phim và bắt Tuấn nhắm mắt lại để ngủ. Có lần Tuấn hỏi: “Sao mẹ được xem ti vi tiếp, mà con phải đi ngủ?”. “Con nít thì phải ngủ sớm, mai còn đi học” - mẹ Tuấn trả lời, mắt vẫn dán lên màn hình ti vi. “Sáng mai mẹ cũng phải dậy sớm đi làm mà, sao mẹ không ngủ sớm?” - Tuấn vặn vẹo. Mẹ cậu tỏ ra thiếu kiên nhẫn: “Nhiều chuyện, ngủ đi!”.
Chuyện trẻ uất ức vì thấy “người lớn vô lý” như Tuấn xảy ra phổ biến, như trường hợp của bé Phượng (sáu tuổi). Phượng thấy mẹ ngồi sơn móng tay, cũng đòi sơn. “Con nít mới nứt mắt mà đã đua đòi, hư quá!” - mẹ Phượng quát. Phượng ngơ ngác, không hiểu chuyện gì đang xảy ra, bưng mặt khóc òa. “Còn khóc nữa à? Con thấy bạn bè con, có ai sơn móng tay không?”. Có lẽ, cô bé đang tức tưởi với hàng loạt thắc mắc: Tại sao người lớn được sơn móng tay mà trẻ con thì không? Tại sao mẹ sơn móng tay là bình thường, mà Phượng sơn móng tay lại bị cho là hư hỏng? Tại sao Phượng chỉ mới hỏi ý kiến thôi, đã bị mẹ mắng xối xả?
Hoặc có lần, thấy mẹ hát đi hát lại những câu “Bước trên đường về, em mơ thấy anh tươi cười, với bao hẹn thề ta chôn giấu…”. Phượng nghêu ngao theo: “Bước trên đường về em mơ thấy anh…” lập tức Phượng bị mẹ la: “Con im ngay, đừng bao giờ hát kiểu như vậy nữa”. “Tại sao vậy mẹ?”. “Con bây giờ lại còn biết cãi người lớn nữa à? Chỉ cần biết là không được hát, vậy thôi”.
QUYỀN ĐƯỢC HIỂU CỦA TRẺ
Sai lầm cơ bản mà người lớn thường phạm phải là tư duy theo kiểu “con nít biết gì mà nói”. Nghĩ rằng trẻ con không biết gì, nên người lớn lấy quyền mà áp đặt chúng theo suy nghĩ của mình, không cần biết trẻ nghĩ gì, đang bức xúc như thế nào. Như câu chuyện kể trên, Tuấn làm vỡ phích nước, bị ăn đòn, nhưng bố Tuấn làm vỡ nắp vung, vỡ bếp từ, xét về mặt “hậu quả” là nặng hơn, thì vẫn “vô tội”. Thực tế, bố Tuấn đánh con đã là sai, mà khi đánh, không giải thích lỗi của con lại càng sai hơn. Tuấn cần được bố giải thích rằng: “Phải cẩn thận kẻo làm vỡ đồ”. Với tinh thần như thế, nếu bố của Tuấn làm vỡ đồ, cũng cần tỏ rõ với con rằng “tiếc quá, lỡ tay vỡ mất rồi, lần sau bố sẽ cẩn thận hơn”. Như thế, Tuấn vừa hiểu được vấn đề, vừa cảm thấy mình cũng được tôn trọng.
“Tại sao trẻ con phải ngủ sớm, mà người lớn được xem ti vi đến khuya?”. Hầu hết trẻ em đều có thắc mắc đó, và trẻ có quyền được hiểu tại sao người lớn lại được thức khuya. Thế nhưng, do “xem thường” trẻ con, người lớn thường trả lời qua quýt, hoặc áp đặt trẻ theo lệnh của mình cho xong chuyện. Phụ huynh đâu biết rằng, trẻ sẽ ấm ức mà nghĩ “người lớn thật bất công”. Sẽ là hợp lý hơn nếu phụ huynh giải thích: Trẻ con phải ngủ sớm vì cơ thể còn đang ở giai đoạn cần được ngủ nhiều để phát triển tốt.
Thấy con đòi sơn móng tay, người mẹ vội mắng con rằng “mới nứt mắt đã đua đòi”. Như vậy, trẻ cũng có quyền hiểu rằng “mẹ mình đang đua đòi”. Trẻ cần được giải thích rõ hơn với những lý do thuyết phục. Nhiều phụ huynh nghĩ đơn giản rằng “cứ cấm cho gọn, từ từ lớn lên con sẽ hiểu”. Thế nhưng, có những chuyện đơn giản, cha mẹ cũng cần kiên nhẫn giải thích cho con. Việc giải thích tại sao “người lớn được sơn móng tay, trẻ con thì không”, quá dễ dàng với hầu hết phụ huynh.
Trong gia đình, bố mẹ cần thể hiện sự uynghiêm để con cái tôn trọng, nhưng không vì thế mà đánh mất sự bình đẳng. Người lớn không thể cho rằng trẻ còn thiếu hiểu biết mà “ra mệnh lệnh, không cần giải thích”. Trong giới hạn hiểu biết của trẻ, người lớn cần tìm cách giải thích đơn giản, dễ hiểu để trẻ cảm nhận được. Đó cũng là cách rèn luyện cho trẻ thói quen tập hành động đúng, và tự tin với những hành động đúng của mình - một yếu tố quan trọng trong việc hình thành nhân cách của trẻ.
Trần Triều
Theo www.phunuonline.com.vn
